Bọ ve ở mèo: Cách gắp bằng nhíp và trị dứt điểm an toàn

Bọ ve là loài ký sinh trùng hút máu thuộc lớp hình nhện, gần gũi với nhện và mạt. Khác với côn trùng thông thường, bọ ve trải qua bốn giai đoạn: trứng, ấu trùng, thanh trùng và ve trưởng thành. Khi bám lên mèo, chúng cắm sâu vòi hút vào biểu bì để hút máu nhiều ngày. Tuyến nước bọt của ve tiết chất gây tê tại chỗ. Vì thế mèo gần như không thấy đau đớn lúc đầu. Quá trình bám dính này có thể truyền nhiều vi khuẩn nguy hiểm như bệnh sốt đốm Rocky Mountain, bệnh sốt Q, hay bệnh Lyme. Ve cũng giải phóng các độc tố gây hại cho mô tế bào. Nếu nhiều ve cùng bám, mèo sẽ nhanh chóng bị thiếu máu nặng, nhiễm trùng thứ cấp và suy kiệt.

Nhận diện bọ ve bám trên da mèo và các yếu tố sinh học

Chẩn đoán bọ ve trên mèo dựa vào việc thấy trực tiếp ký sinh trùng hoặc vết cắn của chúng. Hình dáng của con ve phản ánh rõ thời gian hút máu. Khi mới bò lên mèo vài giờ đến vài ngày, ve có thân hình rất dẹp và nhỏ. Chúng bò khá chậm giữa các chân lông. Ngược lại, ve đã hút máu liên tục nhiều ngày sẽ căng phồng. Cơ thể chúng trở nên tròn trịa do chứa đầy máu mèo.

Họ ve cứng Ixodidae gồm hơn 600 loài. Chúng dành hơn 90% vòng đời ở môi trường ngoài tự nhiên. Khả năng nhịn ăn của bọ ve rất tốt. Chúng có thể sống từ vài tháng đến vài năm khi nhiệt độ và độ ẩm thích hợp. Bọ ve ít gặp trên mèo hơn so với chó. Tuy vậy, những chú mèo hay ra ngoài vẫn có nguy cơ bám ve rất cao. Mèo đi vào khu hoang dã hay sân vườn um tùm lại càng dễ gặp ve. Bạn nên vạch lông kiểm tra các vùng da mỏng như vành tai, quanh mắt, cổ, nách và kẽ ngón chân. Việc này giúp tìm thấy ve dẹp trước khi chúng phồng to.

Dụng cụ cần chuẩn bị trước khi thao tác gắp ve tại nhà

Bạn không được dùng tay trần để bắt hoặc bóp nát bọ ve. Nhiều mầm bệnh nguy hiểm từ ve có thể lây sang người qua vết xước trên da hoặc niêm mạc mắt, mũi khi dịch thể của ve vỡ ra. Do đó, bạn cần mang đồ bảo hộ cá nhân trước khi xử lý. Việc chuẩn bị khu vực an toàn cũng rất cần thiết.

Các dụng cụ cần chuẩn bị đầy đủ bao gồm:

• Găng tay cao su y tế dùng một lần để bảo vệ da tay người thao tác khỏi dịch tiết ký sinh trùng.
• Một chiếc nhíp y tế có đầu mảnh nhọn, sạch sẽ và không bị gỉ sét để dễ dàng luồn sát gốc da.
• Lọ thủy tinh nhỏ có nắp đậy kín, bên trong chứa sẵn cồn y tế để tiêu diệt ve ngay sau khi gắp.
• Bông gòn hoặc gạc sạch cùng dung dịch sát trùng nhẹ như povidone iodine pha loãng hoặc cồn sát khuẩn để làm sạch da sau can thiệp.
• Khăn bông lớn để quấn cố định thân mèo, hạn chế phản xạ cào cắn do sợ hãi.

Gia đình nuôi nhiều thú cưng cần chú ý khi mèo bị cả ve lẫn bọ chét. Bạn nên xem quy trình phân loại trong bài hướng dẫn trị bọ chét cho mèo. Việc này giúp làm sạch nơi ở và tránh lây chéo giữa các bé. Hãy chọn nơi yên tĩnh và đủ ánh sáng để thao tác. Tốt nhất bạn dùng đèn bàn chiếu thẳng vào da để nhìn rõ gốc miệng ve.

Quy trình 4 bước gắp bọ ve an toàn bằng nhíp y tế

Thao tác kéo bọ ve ra khỏi cơ thể mèo đòi hỏi sự khéo léo và bình tĩnh. Mục tiêu chính là lấy được nguyên vẹn phần đầu và vòi hút của ký sinh trùng, không để lại bất kỳ mảnh vụn nào nằm sâu dưới da.

1. Cố định mèo và làm lộ vùng da có ve: Quấn nhẹ mèo bằng khăn bông dày theo kiểu kén tròn để giữ chặt bốn chân nếu mèo giãy giụa. Dùng các đầu ngón tay vạch lớp lông quanh điểm bám sang hai bên. Bước này giúp bạn thấy rõ toàn bộ thân ve và vùng da xung quanh.
2. Đưa nhíp kẹp sát bề mặt da: Cầm nhíp chắc tay rồi nhẹ nhàng luồn hai đầu nhíp xuống thật thấp. Hãy kẹp sát phần đầu hoặc miệng của con ve ngay tại nơi cắm vào da mèo. Bạn không kẹp vào phần bụng căng tròn chứa máu. Lực ép có thể đẩy ngược máu chứa vi khuẩn từ ruột ve vào tuần hoàn máu của thú cưng.
3. Kéo thẳng nhẹ nhàng và dứt khoát: Giữ lực kẹp vừa phải rồi từ từ kéo thẳng ve ra ngoài theo góc vuông với bề mặt da. Duy trì lực kéo đều đặn cho đến khi ngạnh móc của ve nhả ra. Bạn không được giật mạnh đột ngột hay bẻ ngang thân ve. Bạn cũng không được xoay vặn thân ve vì cách này dễ làm đứt phần đầu hút. Mảnh miệng ve mắc kẹt lại trong biểu bì có thể gây u hạt hoặc ổ áp xe.
4. Cô lập và tiêu hủy bọ ve: Sau khi kéo ve ra ngoài, bạn thả ngay con ve còn sống vào lọ cồn đã chuẩn bị rồi vặn chặt nắp. Cồn sẽ làm ngạt và diệt ký sinh trùng nhanh chóng. Bạn không dùng móng tay bóp nát ve để tránh phát tán mầm bệnh ra sàn nhà hay không khí.

Nếu mèo quá hoảng loạn và có phản xạ nôn nao, bạn cần tạm dừng vài phút. Khi mèo xuất hiện thêm rối loạn tiêu hóa, bài hướng dẫn về tình trạng mèo bị nôn sẽ giúp bạn nhận diện các biểu hiện kích ứng tâm lý. Từ đó, bạn sẽ biết cách dỗ dành mèo cưng phù hợp hơn.

Theo dõi vết cắn và nhận biết nhiễm trùng cục bộ

Sau khi gắp sạch ve, bạn dùng bông gòn thấm dung dịch sát trùng lau nhẹ lên vết thương. Thao tác này làm sạch dịch thừa và ngăn vi khuẩn xâm nhập. Vết cắn của bọ ve thường chỉ để lại nốt sần nhỏ màu hồng nhạt. Nốt sần sẽ giảm dần sau vài ngày khi da hồi phục.

Nếu vùng da quanh vết cắn sưng tấy, đỏ ửng lan rộng, sờ thấy nóng hoặc chảy mủ, đó là biểu hiện của viêm mô tế bào. Lúc này, mèo cần được bác sĩ thú y khám để kê đơn thuốc mỡ kháng sinh hoặc thuốc kháng viêm. Vết thương có thể lâu lành và rụng lông tạo vảy xơ cứng. Bạn hãy xem thêm biểu hiện ở bài hắc lào ở mèo. Nhờ đó, bạn tránh nhầm lẫn giữa nhiễm khuẩn sau ve cắn với bệnh nấm da.

Bạn cũng cần theo dõi các biểu hiện toàn thân của mèo. Nhiều bệnh do bọ ve truyền qua đường máu ủ bệnh từ vài ngày đến vài tuần. Hãy đưa mèo đến bệnh viện thú y nếu bé uể oải, ngủ lịm, bỏ ăn, sốt cao hoặc phát ban đỏ. Bạn nhớ cung cấp thông tin rõ ràng về thời điểm phát hiện bọ ve.

Sai lầm nguy hiểm cần tránh và cách dùng thuốc trị ve cho mèo

Dân gian truyền miệng nhiều cách bắt bọ ve rất sai lầm. Bạn không quẹt que diêm cháy hay dí tàn thuốc nóng vào thân ve để ép nó nhả ra. Nhiệt độ cao làm bỏng da mèo. Nó cũng kích thích con ve tiết nhiều nước bọt chứa độc tố vào máu trước khi chết. Thao tác bôi dầu hỏa, cồn đậm đặc hoặc xát nước chanh lên thân ve khi nó đang cắm ngập miệng cũng khiến ve trào ngược chất độc tương tự.

Một nguy cơ y tế lớn khác là dùng nhầm thuốc diệt ve rận của chó cho mèo. Nhiều chế phẩm cho chó chứa hoạt chất thuộc nhóm pyrethroid, nhất là permethrin với nồng độ cao. Chỉ cần tiếp xúc một lượng permethrin rất nhỏ, mèo sẽ bị ngộ độc thần kinh cấp tính. Mèo có thể run cơ liên tục, giãn đồng tử và co giật. Con vật dễ bị suy hô hấp rồi tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời.

Để diệt ve an toàn, mèo cần dùng thuốc thú y có chứng nhận riêng cho mèo. Các thuốc này diệt được ấu trùng, thanh trùng và ve trưởng thành. Thuốc có dạng nhỏ giọt spot-on, thuốc xịt hoặc bột phấn. Dạng nhỏ gáy spot-on tiện lợi nhất. Bạn chỉ cần tra thuốc lên da sau gáy giữa hai xương bả vai. Người nuôi cần cẩn trọng khi mua hàng trên sàn thương mại điện tử. Nhiều cửa hàng tự do quảng bá sản phẩm vì lợi ích bán hàng. Bạn nên hỏi ý kiến bác sĩ thú y có chứng chỉ hành nghề. Chuyên gia sẽ chọn thuốc nhỏ gáy đúng hoạt chất theo cân nặng của mèo.

Hội chứng tê liệt do ve và các dấu hiệu biến chứng cần cấp cứu

Biến chứng đáng sợ nhất là hội chứng tê liệt do bọ ve. Nước bọt của ve chứa một loại độc tố thần kinh gây ra tình trạng này. Độc tố ngăn cản việc truyền tín hiệu ở điểm nối giữa dây thần kinh và cơ bắp. Tình trạng này làm suy yếu lực vận động của mèo. Triệu chứng thường bắt đầu âm thầm từ hai chân sau. Mèo đi loạng choạng và mất thăng bằng. Sau đó, cơ hai chân trước yếu dần rồi lan ra toàn thân. Nếu gắp sạch ve bằng nhíp kịp thời, phần lớn mèo hồi phục vận động trong 24 giờ. Khi độc tố tích tụ cao hoặc ve bám quá lâu, cơ hoành và cơ liên sườn sẽ bị liệt. Tình trạng này gây suy hô hấp nặng.

Bên cạnh biến chứng tê liệt, bạn cần mang mèo đi thú y cấp cứu ngay khi thấy các dấu hiệu nguy kịch. Hãy theo dõi kỹ các biểu hiện dưới đây:

• Bọ ve bám dày đặc thành từng chùm lớn ở tai, cổ, bẹn và kẽ chân của mèo. Lúc này, niêm mạc nướu nhợt nhạt hoặc trắng bợt. Tình trạng này cho thấy mèo đang bị thiếu máu cấp tính rất nguy hiểm.
• Mèo thở dốc hoặc há miệng thở. Lồng ngực mèo co rút mạnh kèm tiếng thở rên. Đệm chân và vành tai của thú cưng sẽ lạnh ngắt.
• Mèo xuất hiện các cơn run rẩy không kiểm soát, co giật toàn thân, loạng choạng nặng nề hoặc li bì không thể đứng dậy.
• Vết cắn bị nhiễm trùng nặng, sưng to hoại tử, chảy mủ có mùi hôi tanh khó chịu.

Tại phòng khám, bác sĩ thú y sẽ kiểm tra lâm sàng toàn thân cho mèo. Thú cưng được xét nghiệm máu để kiểm tra mức độ thiếu máu. Bác sĩ cho mèo thở oxy hoặc truyền máu nếu cần. Những ca nhiễm nhiều ve thường phải nằm lại viện. Việc lưu viện giúp bác sĩ theo dõi sát sao các chỉ số sinh tồn của thú cưng.

Biện pháp phòng ngừa bọ ve trong khuôn viên sống

Chân bọ ve không có cấu tạo để bay hoặc nhảy xa như bọ chét. Chúng dùng tập tính rình mồi trên ngọn cỏ để đón vật chủ. Ve bò lên ngọn cỏ cao, bụi cây thấp hoặc rìa bãi cỏ. Chân sau của ve bám chặt vào lá cây. Hai chân trước giương sẵn ra không khí để chờ vật chủ tới gần. Mèo hoặc người đi qua chạm vào ngọn cây sẽ khiến ve bám sang. Chúng di chuyển trên lông rồi tìm vùng da mỏng để cắm vòi hút máu. Ve nhận biết vật chủ qua thân nhiệt, độ ẩm và mùi cơ thể. Chúng cũng cảm nhận khí thở carbon dioxide cùng rung động trên mặt đất.

Kiểm soát môi trường sống xung quanh là cách tốt nhất để ngăn ve tiếp cận thú cưng. Bạn nên thường xuyên cắt tỉa cỏ sân vườn thật ngắn gọn. Đồng thời, hãy phát quang các bụi cây rậm rạp quanh lối đi và hàng rào.

• Thường xuyên cắt tỉa cỏ sân vườn ngắn gọn, phát quang các bụi cây rậm rạp quanh lối đi và hàng rào.
• Bạn hãy dọn dẹp sạch sẽ các đống lá rụng ẩm ướt mục nát và cành cây khô xếp góc vườn. Đây là những không gian nhỏ có độ ẩm cao. Môi trường ẩm ướt này rất thích hợp cho bọ ve ẩn nấp và đẻ trứng.
• Bạn nên hạn chế tối đa việc thả rông mèo ra ngoài tự nhiên. Tránh cho mèo tới các khu đất hoang, bụi rậm hay công viên rậm rạp. Giữ mèo sống hoàn toàn trong nhà là cách phòng ký sinh trùng tốt nhất.
• Việc phun thuốc diệt côn trùng lên cây cỏ có thể giúp giảm bớt ve rận. Tuy vậy, cách này không được khuyến cáo dùng trên diện rộng ngoài trời. Lý do là chi phí rất tốn kém. Biện pháp này cũng tiềm ẩn nguy cơ làm ô nhiễm môi trường đất và nguồn nước.
• Duy trì lịch nhỏ thuốc phòng ngừa ve định kỳ cho thú cưng theo đúng chỉ định của bác sĩ thú y để bảo vệ mèo liên tục quanh năm.