Chó Nôn Mửa: Cơ Chế, Nguyên Nhân Và Phác Đồ Xử Lý Chuẩn

Cơ chế phản xạ nôn mửa diễn ra như thế nào trong cơ thể chó?

Nôn mửa là phản xạ phòng vệ của ruột dạ dày. Cơ thể làm vậy để tống chất gây hại ra ngoài. Khi nhận cảnh báo, cơ bụng và cơ hoành sẽ co bóp mạnh. Dạ dày ép ngược thức ăn và dịch vị lên miệng.

Trước khi tống chất nôn ra ngoài, chó thường trải qua giai đoạn buồn nôn với các biểu hiện rất rõ ràng. Cún sẽ liếm môi liên tục, nuốt nước bọt liên hồi, chảy nhiều dãi và đi lại bồn chồn quanh nhà. Bạn cũng sẽ nghe thấy tiếng ọc ọc trong bụng kèm những đợt co giật mạnh ở vùng bụng trước khi thức ăn bị đẩy ra ngoài. Nhận biết chuỗi phản xạ này giúp bạn chuẩn bị khăn lót sạch và quan sát chính xác diễn biến sức khỏe của cún.

Phân biệt nôn mửa thực sự, trớ thức ăn và nôn khan

Nhiều người hay nhầm giữa nôn mửa, trớ thức ăn và nôn khan. Đây là ba hiện tượng khác nhau. Việc phân biệt đúng giúp bác sĩ tìm ra bệnh chuẩn xác hơn:

• Nôn mửa thực sự: Luôn có sự tham gia của các cơ bụng co thắt mạnh mẽ. Chó có biểu hiện buồn nôn trước đó, chất nôn thường là thức ăn đã tiêu hóa một phần hoặc dịch vị có bọt.
• Trớ thức ăn (Regurgitation): Thức ăn từ thực quản trôi ngược ra ngoài một cách thụ động. Cún không cần gồng bụng hay buồn nôn. Thức ăn trớ ra còn nguyên dạng hình trụ do chưa tiêu hóa. Cún hay bị trớ khi ăn quá nhanh hoặc bị giãn thực quản bẩm sinh.
• Nôn khan (Retching): Cún cong lưng và rặn nôn dữ dội. Miệng cún không ra chất gì hoặc chỉ có ít nước dãi trắng. Cún nôn khan kèm chướng bụng là dấu hiệu xoắn dạ dày. Bệnh này rất nguy hiểm và cần cấp cứu ngay.

Bạn có thể xem thêm các bài viết về thú cưng. Nhờ đó, bạn sẽ hiểu rõ hơn về vấn đề thường gặp ở chó. Việc này giúp việc chăm sóc cún mỗi ngày tốt hơn.

Các nguyên nhân gây nôn mửa phổ biến nhất ở loài chó

Cún bị nôn do kích ứng ruột nhẹ hoặc do bệnh nặng. Ăn đồ ôi thiu hay dị vật gây viêm dạ dày ruột cấp. Cún hiếu động hay nuốt xương, vải vụn và đồ chơi cao su. Dị vật làm tắc ruột khiến cún nôn liên tục. Bạn nên xem mẹo ngăn chó nhai gặm đồ đạc để phòng tránh điều này.

Các bệnh truyền nhiễm như Parvovirus cũng khiến cún nôn dữ dội. Bệnh này gây viêm ruột xuất huyết ở cún chưa tiêm phòng đủ. Giun đường ruột phát triển quá nhiều cũng làm đau bụng và nôn. Bạn nên xem cách phòng ngừa giun đũa ở chó để bảo vệ bé.

Nôn mửa còn xuất hiện khi cún bị đau nội tạng. Các bệnh như bệnh gan ở chó hay suy thận làm ứ độc chất. Độc chất trong máu tăng cao sẽ gây buồn nôn liên tục. Ngoài ra, bệnh tiểu đường ở chó khi biến chứng cũng làm cún nôn và khát nước.

Ý nghĩa màu sắc và đặc điểm chất nôn giúp bạn nhận diện bệnh

Màu sắc và hình thái của chất nôn cung cấp nhiều bằng chứng giá trị giúp bạn xác định vị trí tổn thương trong ống tiêu hóa của cún cưng. Bảng theo dõi dưới đây tổng hợp các dạng dịch nôn phổ biến và mức độ cảnh báo lâm sàng:

Mỗi khi cún bị nôn, bạn nên chụp ảnh lại bãi nôn bằng điện thoại. Hình ảnh thực tế này giúp bác sĩ thú y tiết kiệm thời gian chẩn đoán và lựa chọn phác đồ xét nghiệm thích hợp nhất.

Quy trình chăm sóc và chế độ ăn nhạt an toàn tại nhà

Cún lớn chỉ nôn một lần rồi thôi thì bạn có thể chăm tại nhà. Lúc này, cún vẫn phải nhanh nhẹn và không có dấu hiệu lạ. Bạn giúp ruột cún nghỉ ngơi qua các bước đơn giản.

1. Tạm ngưng cho ăn và kiểm soát uống: Cất toàn bộ bát thức ăn hạt và nước uống trong khoảng 1 to 2 giờ đầu tiên. Việc để chó uống nước ừng ực ngay sau khi nôn sẽ kích thích dạ dày co bóp và gây nôn tiếp.
2. Bù nước từng lượng nhỏ: Nếu sau 1 đến 2 giờ cún không nôn, bạn cho uống ít nước lọc. Mỗi lần chỉ cho uống từng ngụm nhỏ. Bạn chia thành nhiều lần uống cách nhau một khoảng thời gian. Cách này giúp kiểm tra khả năng giữ nước của dạ dày.
3. Cung cấp khẩu phần ăn nhạt dễ tiêu: Sau 4 to 6 giờ theo dõi ổn định, bạn chuẩn bị bữa ăn mềm. Cháo gạo tẻ nấu cùng ức gà nạc luộc xé nhỏ, cá thịt trắng hoặc gà tây nạc xay rất tốt. Tuyệt đối không thêm muối, dầu mỡ hay bất kỳ gia vị nêm nếm nào.
4. Chuyển dần về chế độ ăn bình thường: Bạn cho cún ăn cháo nhạt 3 đến 4 bữa nhỏ mỗi ngày trong 2 ngày. Sau đó, bạn trộn dần thức ăn hạt vào cháo trong 3 ngày. Bạn tăng dần lượng thức ăn hạt từng chút một rồi mới cho ăn lại như cũ.

Cách kiểm tra tình trạng mất nước và rối loạn điện giải

Mất nước là biến chứng nguy hiểm xảy ra nhanh chóng khi chó bị nôn mửa liên tục, đặc biệt vào mùa nắng nóng tại Việt Nam. Nôn mửa lấy đi một lượng lớn chất lỏng cùng các ion điện giải quan trọng như natri, kali và clo. Nếu không được bù đắp kịp thời, lưu lượng máu tuần hoàn giảm sút sẽ đe dọa trực tiếp đến chức năng lọc của thận.

Bạn nên sờ vào nướu răng của cún để kiểm tra. Nướu khô dính kèm mắt trũng báo hiệu cún đang thiếu nước. Lúc này bạn cần đưa chó đi khám bác sĩ thú y ngay.

Những dấu hiệu nguy hiểm bắt buộc phải đưa chó đi cấp cứu

Bạn chỉ nên tự chăm khi cún nôn nhẹ một lần. Nếu cún nôn nhiều lần, bạn phải dừng theo dõi tại nhà. Hãy đưa ngay cún cưng đến trạm thú y gần nhất.

• Chó nôn liên tục nhiều lần trong vòng 4 to 6 giờ hoặc không thể giữ được nước uống trong bụng.
• Chất nôn có lẫn máu tươi màu đỏ, dịch nhầy phân đen có mùi tanh khắm hoặc dịch nôn có màu giống bã cà phê.
• Chó có hành vi nôn khan liên hồi kèm theo tình trạng bụng căng to chướng cứng và thở dốc há miệng.
• Cún rơi vào trạng thái lờ đờ, nằm bẹp một chỗ, co giật hoặc nướu răng nhợt nhạt tím tái.
• Chó con chưa tiêm phòng vắc xin bị nôn ói kèm theo tiêu chảy cấp.
• Nghi ngờ hoặc bắt quả tang cún vừa nuốt phải dị vật như dị vật sắc nhọn, pin điện tử, hóa chất tẩy rửa hoặc thức ăn chứa socola.

Bác sĩ thú y sẽ sờ bụng, chụp X-quang và làm xét nghiệm máu cho cún. Cún có thể được truyền dịch bù nước qua tĩnh mạch. Bác sĩ cũng sẽ tiêm thuốc chống nôn. Nếu cún bị mắc dị vật, bác sĩ sẽ phẫu thuật gắp ra ngay.

Hiểu lầm phổ biến: Chó ăn cỏ để tự gây nôn chữa bệnh?

Rất nhiều người nuôi chó tại Việt Nam tin rằng mỗi khi bị ốm bụng, chó sẽ tự động tìm cỏ xanh để ăn nhằm gây nôn tống chất độc ra ngoài. Tuy nhiên, các nghiên cứu chuyên khoa đã chứng minh đây là một quan niệm hoàn toàn sai lầm. Dữ liệu thực tế cho thấy chưa tới 25% số chó ăn cỏ bị nôn mửa sau đó. Chỉ khoảng 10% bé có dấu hiệu mệt mỏi khó chịu trước khi ăn cỏ.

Ăn cỏ thực chất là thói quen tự nhiên từ tổ tiên hoang dã của loài chó. Hành vi này giúp cún thỏa mãn tính tò mò hoặc thích mùi vị tươi mới. Đôi khi cún cũng ăn để bù đắp một lượng nhỏ chất xơ thực vật. Mép lá cỏ sắc nhọn có thể cọ xát vào họng và dạ dày. Sự kích thích này khiến cún vô tình bị nôn. Bản thân cún không hề biết ăn cỏ để tự chữa bệnh. Nguy hiểm hơn, cỏ ở các công viên đô thị hay khu dân cư thường bị phun thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ hoặc chứa trứng ấu trùng giun sán. Bạn nên chủ động ngăn không cho cún gặm cỏ bừa bãi khi đi dạo để phòng ngừa ngộ độc hóa chất và nhiễm ký sinh trùng đường ruột.