Bệnh Thiếu Máu Ở Chó: Căn Nguyên Và Cách Điều Trị Chuẩn

Dấu hiệu lâm sàng và ba chỉ số cận lâm sàng xác định thiếu máu

Thiếu máu không phải một bệnh riêng lẻ. Đây là tình trạng sút giảm tế bào hồng cầu trong máu chó. Khi thiếu hồng cầu, cơ thể chó không nhận đủ dưỡng khí. Tim sẽ đập nhanh hơn nhằm bơm máu đi nuôi cơ thể. Bác sĩ thú y thường xét nghiệm máu bằng máy chuyên dụng để chẩn đoán đúng bệnh.

Theo Cẩm nang Thú y MSD, chó bị thiếu máu khi giảm ít nhất một trong ba chỉ số sau. Đó là số lượng tế bào hồng cầu, huyết sắc tố hoặc thể tích khối hồng cầu.

• Số lượng hồng cầu (RBC count): Tổng số lượng tế bào hồng cầu đếm được trên một microliter máu toàn phần. Mức sụt giảm sâu cho thấy trữ lượng tế bào vận chuyển oxy bị tổn thất nghiêm trọng.
• Nồng độ huyết sắc tố (Hemoglobin concentration): Khối lượng protein giàu sắt hemoglobin trong máu, đo bằng gam trên deciliter (g/dL). Đây là thành phần liên kết trực tiếp với các phân tử oxy.
• Thể tích khối hồng cầu (PCV hoặc Hematocrit): Tỷ lệ phần trăm tế bào hồng cầu chiếm trong máu toàn phần. Chỉ số này được tính sau khi quay ly tâm mẫu máu.

Dấu hiệu bệnh thay đổi tùy theo việc mất máu diễn ra nhanh hay chậm. Chó mất hơn một phần ba lượng máu nhanh chóng có thể bị sốc rồi chết. Trường hợp cấp tính có tim đập nhanh. Nhịp tim trên 140 lần mỗi phút ở chó nhỏ, trên 100 lần ở chó lớn. Nướu và mắt nhợt nhạt hoặc trắng bệch. Huyết áp của chó tụt sâu và mạch đập rất yếu.

Khi bệnh kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng, cơ thể chó quen dần với lượng oxy thấp. Dấu hiệu ban đầu thường kín đáo như lờ đờ, yếu cơ, mệt mỏi, chán ăn và sụt cân. Bác sĩ có thể nghe thấy tiếng thổi ở tim do máu bị loãng. Bụng chó có thể to ra hoặc lách phình to tùy nguyên nhân gốc.

Ba cấu phần nguyên nhân gây thiếu máu ở chó

Chó bị thiếu máu do ba nhóm lý do chính. Đó là mất máu ra ngoài, hồng cầu bị vỡ, hoặc tủy xương giảm tạo máu mới. Việc tìm đúng nguyên nhân sẽ giúp bác sĩ chọn cách chữa trị phù hợp.

Thành phần thứ nhất: Thiếu máu do mất máu cấp tính hoặc rỉ rả

Mất máu xảy ra khi mạch máu bị tổn thương. Toàn bộ hồng cầu và dịch lỏng trong máu sẽ thoát ra ngoài. Chó hay mất máu do tai nạn, vết thương sâu hoặc rủi ro lúc phẫu thuật. Chảy máu bên trong cơ thể cũng đe dọa tính mạng cún cưng. Khối u ác tính ở gan hay lách bị vỡ có thể làm máu tràn nhiều vào ổ bụng.

Mất máu kéo dài thường tiến triển âm thầm do các tổn thương rỉ máu nhỏ. Chó con nhiễm nhiều giun móc hay ve bét sẽ bị hút lượng máu lớn mỗi ngày. Ở chó trưởng thành và chó già, viêm loét hoặc u đường tiêu hóa làm hồng cầu lẫn vào phân. Tình trạng này làm cạn nguồn sắt dự trữ. Chó sẽ bị thiếu máu do thiếu sắt với hồng cầu nhỏ hơn bình thường.

Thành phần thứ hai: Thiếu máu do hồng cầu bị phá hủy sớm

Tan máu là tình trạng hồng cầu bị vỡ quá sớm trong lòng mạch hoặc bị tiêu hủy ở lách và gan. Bệnh tan máu tự miễn (IMHA) là nguyên nhân hàng đầu gây ra tình trạng này. Khi mắc bệnh, hệ miễn dịch tấn công nhầm chính các tế bào máu của chó. Các kháng thể bám vào hồng cầu khiến chúng bị dính chùm và phá hủy.

Ngoài bệnh tự miễn, nhiều nguyên nhân khác cũng làm vỡ hồng cầu ở chó. Các tác nhân này gồm có ký sinh trùng đường máu, ngộ độc thức ăn và tổn thương vi mạch.

• Nhiễm ký sinh trùng đường máu: Ve rận truyền các sinh vật đơn bào vào cơ thể chó. Điển hình là Babesia canis, Babesia gibsoni hoặc vi khuẩn Ehrlichia. Những tác nhân này chui vào tế bào máu và làm vỡ hàng loạt hồng cầu.
• Nhiễm độc hóa chất và thực phẩm: Chó có thể nuốt phải đồ chứa kẽm như đồng xu kim loại hoặc tiếp xúc với chì. Các thức ăn như hành tây, tỏi cũng rất độc với chó. Chúng chứa chất oxy hóa làm biến tính hemoglobin. Hemoglobin là chất mang oxy trong máu. Sự biến tính này tạo ra các thể Heinz khiến màng hồng cầu giòn và vỡ sớm.
• Tổn thương vi mạch: Máu chảy xoáy qua các mạch máu dị dạng hay qua cục máu đông rải rác làm vỡ hồng cầu. Biến chứng này thường gặp ở những chú chó nhiễm giun tim nặng.

Khi hồng cầu vỡ hàng loạt, sắc tố mật bilirubin trong máu sẽ tăng cao. Dấu hiệu rõ nhất là nướu răng, tròng trắng mắt và da bụng của chó ngả màu vàng sẫm.

Thành phần thứ ba: Thiếu máu không tái tạo do tủy xương ức chế

Tủy xương là cơ quan tạo máu chính của cơ thể. Tế bào gốc tại đây tạo thành hồng cầu nhờ hormone erythropoietin từ thận. Khi tủy xương suy yếu, nó tạo ra quá ít tế bào máu mới. Lượng máu này không bù kịp số hồng cầu già bị đào thải mỗi ngày. Tình trạng này dẫn đến thiếu máu không tái tạo.

Suy thận mãn tính là nguyên nhân rất thường gặp khiến thận giảm tiết erythropoietin. Cùng lúc đó, các bệnh gan, viêm hay nhiễm trùng mãn tính kích thích tế bào miễn dịch tiết cytokine. Nhóm protein này chặn việc tái dùng sắt của cơ thể. Chúng làm giảm tuổi thọ hồng cầu và ức chế tủy xương. Tổn thương tủy xương tiên phát cũng khiến hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu sụt giảm nặng. Các bệnh này gồm bất sản tủy, loạn sinh tủy hoặc bệnh bạch cầu ác tính. Bạn có thể tìm hiểu thêm về bệnh gan ở chó để biết cách chăm sóc tốt hơn.

Tương tác giữa các thành phần qua chỉ số đáp ứng tủy xương

Bác sĩ dùng hai chỉ số hồng cầu lưới tuyệt đối và hiệu chỉnh để kiểm tra tủy xương. Việc này giúp nhận biết tủy xương có đang nỗ lực bù máu hay không. Hồng cầu giảm do mất máu hoặc tan máu làm cơ thể thiếu hụt tế bào. Lúc này, tủy xương khỏe cần từ 3 đến 5 ngày để tạo thêm hồng cầu lưới non. Do đó, chó mới mất máu trong 1 đến 2 ngày đầu thường chưa kịp tạo tế bào mới trên xét nghiệm.

Chủ nuôi cần lưu ý rằng xét nghiệm máu CBC chỉ chính xác trên máy thú y chuyên dụng. Khi nghi ngờ tủy xương ngừng tạo máu, bác sĩ thú y sẽ chọc hút dịch tủy. Họ cũng có thể làm sinh thiết tủy xương khi thú cưng đã được gây mê. Thủ thuật này nhằm kiểm tra các dòng tế bào non.

Phác đồ điều trị y tế và các bước cấp cứu lâm sàng

Mục tiêu chính khi chữa trị là hồi phục oxy trong máu. Bác sĩ cần giữ vững lưu thông máu và xử lý dứt điểm bệnh gốc. Khi thấy chó thở dốc, niêm mạc nhợt nhạt hoặc ngã quỵ, bạn phải đưa đi khám ngay. Việc đưa cún đến viện thú y là bắt buộc, tuyệt đối không chần chừ.

Quy trình can thiệp tại phòng khám gồm các bước hồi sức y khoa rõ ràng. Bác sĩ cho chó thở oxy qua mặt nạ để trợ hô hấp. Họ cũng lập ngay đường truyền tĩnh mạch để giữ ổn định tuần hoàn.

1. Ổn định thể tích tuần hoàn và hô hấp: Cho chó thở oxy qua mặt nạ và thiết lập đường truyền tĩnh mạch tức thì. Truyền dung dịch điện giải đẳng trương giúp nâng huyết áp và duy trì tưới máu thận, ngăn ngừa biến chứng suy thận thứ phát do sốc tuần hoàn.
2. Chỉ định truyền máu toàn phần hoặc khối hồng cầu: Bác sĩ sẽ truyền máu khi chó mất trên 30 đến 40% lượng máu. Trước khi truyền, bác sĩ bắt buộc phải thử phản ứng chéo nhóm máu. Việc này giúp tránh sốc phản vệ làm vỡ hồng cầu cấp tính.
3. Chữa nguyên nhân gốc: Với bệnh tan máu tự miễn IMHA, bác sĩ dùng thuốc ức chế miễn dịch đúng phác đồ. Thuốc giúp chặn đứng việc phá hủy hồng cầu. Nếu chó nhiễm ký sinh trùng Babesia hay Ehrlichia, bác sĩ sẽ cho dùng kháng sinh đặc hiệu. Khi chó bị vỡ tạng hoặc xoắn lách, bác sĩ phải phẫu thuật ngay để cầm máu.

Bác sĩ quan sát niêm mạc để phát hiện tụt huyết áp. Nếu mô đang thiếu máu nặng, bạn cần đưa cún đi cấp cứu ngay.

Những sai lầm nghiêm trọng trong chăm sóc chó thiếu máu tại nhà

Thiếu máu là tình trạng nguy kịch có tỷ lệ tử vong cao nếu chủ nuôi xử trí sai lầm theo kinh nghiệm truyền miệng phản khoa học. Rất nhiều trường hợp chó cưng đã rơi vào biến chứng hoại tử gan cấp tính chỉ vì người nuôi cho uống thuốc giảm đau hạ sốt của người.

Tuyệt đối không bao giờ cho chó uống thuốc hạ sốt Paracetamol hoặc Ibuprofen của người. Thuốc này rất độc với chó. Thuốc làm máu mất hoàn toàn khả năng chở oxy khiến chó dễ tử vong.

Chủ nuôi không dùng mẹo dân gian truyền miệng để chữa thiếu máu. Đừng cho chó uống nước lá ổi, nước đường hay ăn lòng đỏ trứng khi bị chảy máu ruột. Những cách này không có tác dụng y học mà còn làm trễ giờ cấp cứu quý giá. Bạn cần tẩy giun sán định kỳ cho chó tại nhà. Hãy dùng thêm thuốc nhỏ gáy hoặc viên nhai định kỳ trừ ve rận để ngăn mất máu.

Các tiệm thuốc, trang web hay người bán hàng trên mạng thường quảng cáo vì mục đích thương mại. Bạn không nên tự ý mua thuốc bổ máu, men hoặc kháng sinh tiêm cho thú cưng. Hãy chờ kết quả xét nghiệm máu và đơn thuốc chính thức từ bác sĩ thú y.