Tại Sao Chó Con Nhai: 5 Cách Ngăn Phá Đồ Chuẩn Thú Y

Nguyên nhân sinh lý và tâm lý khiến chó con cắn xé đồ đạc

Hành vi ngậm, nhai và gặm đồ vật là phản xạ tự nhiên của chó. Miệng và mũi là hai giác quan chính giúp chó con tìm hiểu thế giới xung quanh. Theo Hiệp hội Phòng chống Hành vi Tàn ác đối với Động vật Hoa Kỳ (ASPCA), chó con nhai nhiều nhất khi mọc răng vĩnh viễn. Lúc này, nướu răng thường bị ngứa, căng tức và đau. Vì vậy, chó thích gặm các bề mặt cứng hoặc có độ đàn hồi để bớt đau.

Chó con gặm nướu rất nhiều trong giai đoạn mọc răng. Tình trạng này giảm dần rồi hết khi răng mọc xong lúc chó khoảng 6 tháng tuổi. Nếu không tập gặm đúng chỗ, chó dễ giữ tật cắn phá khi lớn. Ở chó trưởng thành, việc nhai giúp làm sạch mảng bám răng và rèn cơ hàm. Hành động này cũng giúp chó bớt căng thẳng khi ở trong phòng kín quá lâu.

Hội chứng lo âu xa cách (separation anxiety) cũng khiến chó cắn phá đồ đạc. Đây là tâm lý bất an khi chó phải ở một mình. Chó mắc chứng này hay cắn phá dữ dội, rên rỉ, sủa nhiều, đi lại bồn chồn hoặc đi vệ sinh bừa bãi. Những bé cún bị tách mẹ trước 7 đến 8 tuần tuổi dễ mắc tật mút vải hay nhai chăn nệm. Ngoài ra, chó thiếu chất hoặc thiếu năng lượng cũng hay cắn xé đồ dính mùi đồ ăn để tìm calo.

Bước 1: Thu dọn môi trường và cách ly đồ đạc nguy hiểm

Cách phòng ngừa tốt nhất là dọn dẹp nhà cửa an toàn (dog-proofing). Bạn cần cất kỹ các món đồ giá trị hoặc nguy hiểm ra xa chó con. Nếu gặm được giày dép hay bàn ghế mà không bị cản, chó sẽ xem đó là trò chơi vui. Thói quen xấu này sẽ dần hình thành trong não của chúng.

Chủ nuôi nên cất gọn giày dép và quần áo bẩn vào tủ kín. Bạn hãy để sách vở và điều khiển điện tử lên kệ cao. Dây điện sát chân tường cần bọc ống bảo vệ cứng để tránh bị cắn đứt gây điện giật. Thùng rác gia đình bắt buộc phải có nắp đậy và khóa chốt chắc chắn. Chú ý nhất là rác nhà vệ sinh có chứa băng vệ sinh hoặc tã lót. Những thứ này nuốt vào bụng sẽ nở to ra, gây tắc ruột và phải mổ gấp.

Khi vắng nhà hoặc bận rộn, bạn nên để chó trong chuồng sắt vừa vặn hoặc quây chuồng bằng rào chắn trẻ em. Không nên nhốt chó trong chuồng quá 6 tiếng mỗi ngày. Bên trong chuồng cần dọn sạch các vật dễ rách. Bạn chỉ nên để lại những món đồ chơi gặm an toàn cho cún.

Bước 2: Cung cấp và luân phiên đồ chơi gặm phù hợp

Chỉ cấm đoán sẽ không ngăn được nhu cầu nhai tự nhiên của chó. Bạn hãy chuẩn bị nhiều món đồ chơi riêng với chất liệu khác nhau cho chó gặm nướu. Đồ chơi bằng cao su tự nhiên có độ đàn hồi tốt hoặc nylon nha khoa rất phù hợp. Chúng vừa giúp làm sạch răng, vừa không lo bị vỡ vụn sắc nhọn.

Bạn có thể làm lạnh đồ gặm để giúp chó con bớt đau nướu lúc mọc răng. Bạn lấy một chiếc khăn mặt sạch nhúng ướt rồi vắt ráo nước. Tiếp theo, cuộn tròn khăn lại và bỏ vào ngăn đá tủ lạnh cho đông cứng. Khi lấy ra, bạn cho chó gặm dưới sự giám sát của mình. Khăn lạnh làm tê nướu đang sưng đỏ, giúp chó dễ chịu và không cắn phá bàn ghế.

Chó con rất nhanh chán nếu ngày nào cũng chơi một món đồ cũ. Bạn nên chuẩn bị nhiều món đồ chơi gặm khác nhau nhưng chỉ bỏ ra vài món cùng lúc. Cứ sau mỗi 2 đến 3 ngày, hãy cất các món cũ đi và tráo đổi món mới vào. Sự luân phiên này giữ cảm giác mới lạ, biến đồ chơi thành mục tiêu thích thú hơn đồ đạc trong phòng. Bạn có thể xem thêm hướng dẫn tại chuyên mục chăm sóc chó con để xếp lịch sinh hoạt hàng ngày.

Bước 3: Tăng cường kích thích trí não bằng đồ chơi phân phối thức ăn

Nhiều chú chó cắn rách thảm hay chân tường do thừa năng lượng và buồn chán. Đồ chơi giải đố giấu thức ăn (puzzle toys) là công cụ hỗ trợ rất tốt. Món đồ này bắt chó phải suy nghĩ để lấy hạt ra ăn. Nhờ đó, bữa ăn kéo dài hơn và giúp cún giải tỏa căng thẳng hiệu quả.

Đừng cho chó ăn hết hạt trong bát chỉ trong chốc lát. Bạn hãy lấy một phần khẩu phần hạt nhét vào đồ chơi gặm rỗng ruột. Để tăng thêm sự hứng thú, bạn trộn hạt với chút thức ăn ướt hoặc nước canh không nêm gia vị. Sau đó, làm lạnh đồ chơi trước khi đưa cho chó. Chó sẽ mất nhiều thời gian liếm láp và nhai chậm rãi để lấy thức ăn.

Vận động cơ hàm để giải câu đố thức ăn giúp não chó tiết ra chất tạo cảm giác thư giãn. Chơi xong món đồ này, chó thường thấy thỏa mãn và dễ ngủ hơn. Cún sẽ không còn đi quanh nhà tìm đồ đạc để cắn phá lung tung.

Bước 4: Thiết lập rào cản bằng dung dịch xịt tạo vị đắng đúng cách

Bàn làm việc, góc tủ và ghế sofa là những đồ dùng không thể cất vào tủ kín. Bạn có thể dùng dung dịch xịt vị đắng (chewing deterrents) xịt lên các đồ này. Đây là chất xịt tạo vị đắng an toàn để ngăn chó nhai cắn. Nhiều người dùng không hiệu quả vì xịt sai cách, khiến chó chưa nhận ra mùi đó có vị đắng.

Bạn nên dạy chó nhận biết dung dịch vị đắng đúng cách. Phương pháp can thiệp hành vi này gồm các bước tuần tự như sau:

1. Xịt một lượng nhỏ dung dịch vị đắng trực tiếp lên một miếng bông gòn hoặc khăn giấy sạch.
2. Nhẹ nhàng đưa miếng bông vào khóe miệng chó con để lưỡi chạm vào vị đắng và để chó tự nhổ miếng bông ra.
3. Quan sát phản ứng tự nhiên của chó con như lắc đầu, lè lưỡi, chảy nước dãi nhẹ hoặc lùi lại xa miếng bông. Chó đã học được mối liên hệ trực tiếp giữa mùi của dung dịch và vị đắng khó chịu trong miệng.
4. Xịt đẫm dung dịch lên tất cả các bề mặt gỗ, mép vải hoặc đồ vật mà bạn muốn bảo vệ trong nhà.
5. Bạn nên xịt nhắc lại đều đặn mỗi ngày một lần trong 2 đến 4 tuần. Hoạt chất vị đắng sẽ bay hơi dần theo độ ẩm không khí nên cần bổ sung thường xuyên.

Chất xịt vị đắng chỉ là công cụ hỗ trợ làm chó chán đồ vật. Cách này không thể thay thế cho việc bạn trực tiếp để mắt và sửa thói quen cho cún cưng.

Bước 5: Giám sát chủ động và hoán đổi đồ chơi tức thì

Quy trình can thiệp hành vi trực tiếp diễn ra trong những khung giờ bạn thả chó con tự do sinh hoạt trong phòng khách. Bạn phải luôn để mắt tới thú cưng trong suốt thời gian chúng thức giấc để kịp thời uốn nắn ngay tại thời điểm hành vi sai trái bắt đầu nhen nhóm.

Bạn hãy quan sát chó con thường xuyên. Khi thấy chó ngửi, liếm hoặc đặt răng vào món đồ cấm như chiếc dép, bạn cần phát ra âm thanh báo động ngắn. Hãy dùng giọng trầm và dứt khoát như Uh oh hoặc Không. Bạn tránh la hét ầm ĩ vì chó sẽ tưởng bạn muốn cắn giật vui cùng nó. Sau đó, bạn bình tĩnh lấy món đồ ra khỏi miệng chó. Bạn đưa ngay đồ chơi gặm cao su vào trước mũi con vật.

Khi chó chuyển sang ngậm đồ chơi hợp lệ, bạn hãy đổi giọng sang vui vẻ. Hãy khen bằng từ Ngoan và thưởng thêm một mẩu bánh nhỏ. Việc này tạo phản xạ có điều kiện trong não bộ chó con. Chó hiểu rằng nhả đồ của chủ sẽ có thưởng, còn gặm đồ chơi mới được khuyến khích. Bạn cũng nên tham khảo thêm các bước trong bài ngăn chó cắn người để kiểm soát lực cắn của hàm răng sữa đối với bàn tay con người.

Lộ trình can thiệp hành vi nhai theo từng mốc phát triển

Nhu cầu gặm thay đổi nhanh theo từng mốc phát triển xương hàm và răng của chó. Bảng sau tóm tắt các đặc điểm sinh lý chính. Bảng cũng gợi ý giải pháp thú y giúp bạn chuẩn bị dụng cụ phù hợp cho từng giai đoạn.

Những sai lầm nghiêm trọng làm trầm trọng thêm hành vi phá hoại

Nhiều người dễ nổi nóng khi thấy đồ đạc bị hỏng. Họ thường phạt thú cưng sai cách. Điều này không trị được tận gốc vấn đề. Nó còn làm chó hoảng loạn hoặc dễ cắn trả để tự vệ. Người nuôi cần tránh các sai lầm nguy hiểm sau:

• Bạn không nên phạt chó sau khi sự việc đã xong. Chó không thể kết nối việc cắn nát đôi giày từ hai tiếng trước với cơn giận của bạn. Việc kéo chó đến chỗ đồ bị phá rồi quát mắng hay đánh đòn chỉ khiến nó thêm sợ bạn. Bạn có thể xem bài viết về ngôn ngữ tai chó để biết lúc nào chúng cụp tai vì quá sợ hãi.
• Bạn tuyệt đối không dùng băng dính quấn chặt mõm chó. Việc bịp mõm chó vào đồ bị cắn là hành vi ngược đãi thú cưng. Hành động này dễ làm rách thịt quanh miệng và gây ngạt thở. Giữa thời tiết nóng ở Việt Nam, con vật rất dễ chết do bị sốc nhiệt.
• Không buộc đồ vật bị cắn vào cổ chó: Hành động này hoàn toàn vô nghĩa về mặt tâm lý học hành vi, chỉ gây thêm ức chế và hoảng loạn cho con vật.
• Không cho chó chơi đồ dùng sinh hoạt cũ: Việc vứt cho chó một chiếc giày cũ rách hoặc một chiếc gối hỏng để nhai sẽ làm chó rối loạn nhận thức. Chó không thể phân biệt được chiếc giày cũ giá rẻ với đôi giày đắt tiền mới mua của bạn.
• Không nhốt chuồng quá 6 tiếng hoặc dùng rọ mõm để chống gặm. Việc nhốt lồng quá lâu đẩy mức bực bội và lo âu lên đỉnh điểm. Chó sẽ cắn phá dữ dội hơn ngay khi vừa được thả ra. Rọ mõm chỉ dùng trong tình huống y tế ngắn hạn, cấm dùng để đối phó với việc cắn đồ ở nhà.
• Chó có thể gừ gừ để giữ đồ gặm. Nếu bạn cố giật lại, chúng rất dễ cắn vào tay bạn. Biểu hiện này thuộc về những tật xấu trong hành vi của chó. Bạn nên hỏi thêm ý kiến từ các chuyên gia huấn luyện để chỉnh sửa an toàn.

Thời điểm cần đưa chó đến bác sĩ thú y ngay lập tức

Nhai phá đồ đạc tiềm ẩn rủi ro khi chó con vô tình nuốt phải các mảnh vụn. Người nuôi cần thường xuyên kiểm tra tình trạng đồ chơi và đồ đạc trong nhà để phát hiện dấu hiệu hư hỏng.

Bạn hãy đưa chó con đến gặp bác sĩ thú y gần nhất ngay trong vòng vài giờ nếu thấy các dấu hiệu sau. Chó có thể nôn mửa liên tục hoặc nôn khan sau khi ăn uống. Thâm chí, chúng có thể khạc ra bọt trắng và dịch vàng:

• Chó nôn ói sau khi gặm phải đồ vật lạ.
• Chó biểu hiện đau bụng hoặc tỏ ra khó chịu bất thường ở vùng bụng.
• Chó bỏ ăn hoàn toàn, lờ đờ uể oải, nằm bẹp một chỗ và không phản ứng với tiếng gọi của chủ.
• Chó gặp khó khăn khi đi tiêu sau khi nuốt phải dị vật.
• Khoang miệng bị tổn thương hoặc trầy xước do nhai vật sắc nhọn.